Chuyên mục | Tư cách lưu trú cần thiết để làm việc tại Nhật Bản

Đối với những người mong muốn làm việc lâu dài tại Nhật Bản, sống cùng gia đình, và tăng lương hơn nữa, việc chuyển từ “Thực tập kỹ năng” hiện tại sang “Kỹ năng đặc định” là một cơ hội quan trọng có thể thay đổi lớn sự nghiệp và cuộc sống của bản thân.
Ngoài ra, theo chế độ mới được thông qua vào tháng 6 năm 2024, chế độ Thực tập kỹ năng hiện nay sẽ bị bãi bỏ và trong vài năm tới sẽ được thay thế bằng một chế độ mới gọi là “Chương trình lao động đào tạo”. Sự thay đổi này sẽ trở thành động lực thuận lợi giúp các bạn xây dựng một sự nghiệp “tự do hơn và tươi sáng hơn”.
Trong trang này, chúng tôi sẽ giải thích chi tiết những thông tin mà các bạn đang cân nhắc chuyển sang diện kỹ năng đặc định cần biết, dựa trên dữ liệu chính thức.

1. So sánh chế độ Thực tập kỹ năng và Kỹ năng đặc định

Sau khi đã dần quen với cuộc sống tại Nhật Bản, bước tiếp theo mà các bạn nên hướng tới chính là tư cách lưu trú “Kỹ năng đặc định”. Giữa Thực tập kỹ năng và Kỹ năng đặc định có sự khác biệt lớn về mục đích lưu trú tại Nhật Bản, trình độ kỹ thuật yêu cầu, cũng như mức độ tự do được công nhận. Trước hết, hãy hiểu đúng những điểm khác biệt này.

Sự khác nhau về mục đích và cấu trúc cơ bản của từng chế độ

Bảng dưới đây so sánh giữa Thực tập kỹ năng, Kỹ năng đặc định số 1, và Kỹ năng đặc định số 2 dành cho lao động có tay nghề cao.

Thực tập kỹ năng là chế độ “đi để học”, trong khi Kỹ năng đặc định được xây dựng trên tiền đề là lao động “có thể làm việc ngay”. Theo sửa đổi chế độ năm 2023, việc nâng bậc lên “Kỹ năng đặc định số 2” đã trở nên khả thi trong nhiều lĩnh vực hơn (1). Nhờ đó, bạn có thể vừa nâng cao kỹ năng trong công việc hiện tại, vừa xây dựng một sự nghiệp ổn định tại cùng một công ty, với mục tiêu sinh sống và làm việc lâu dài tại Nhật Bản trong tương lai.

Sự khác nhau về lương, thời gian lưu trú, và công việc có thể làm

Khi chuyển từ thực tập sinh kỹ năng sang Kỹ năng đặc định, cuộc sống cụ thể sẽ thay đổi như thế nào?

1. Tăng lương:
   Thực tập sinh kỹ năng thường nhận mức lương gần với mức lương tối thiểu vùng, nhưng đối với Kỹ năng đặc định, công ty có nghĩa vụ trả mức lương “bằng hoặc cao hơn mức lương của người Nhật làm cùng công việc (2)”. Ngoài ra, khi tích lũy kinh nghiệm, cơ hội tăng lương và nhận thưởng cũng nhiều hơn.
   

2. Gia hạn thời gian lưu trú:
   Thực tập sinh kỹ năng phải về nước sau 5 năm, nhưng khi chuyển sang Kỹ năng đặc định số 1, có thể ở Nhật tổng cộng 10 năm. Hơn nữa, nếu tiến lên Kỹ năng đặc định số 2, có thể tiếp tục làm việc tại Nhật mà không bị giới hạn thời gian lưu trú (3).
   

3. Thay đổi về nội dung công việc:
   Khi còn là thực tập sinh kỹ năng, thường lặp lại “các công việc đã được quy định sẵn”, nhưng khi trở thành Kỹ năng đặc định, sẽ được giao những công việc khó hơn và có trách nhiệm hơn như quản lý, hướng dẫn tại hiện trường.

2. Chế độ mới “Lao động đào tạo” và lộ trình sự nghiệp trong tương lai

Do luật sửa đổi được thông qua vào tháng 6 năm 2024, “Chế độ Thực tập kỹ năng” hiện tại sẽ bị bãi bỏ và được thay thế bằng “Chế độ Lao động đào tạo” mới (4)(5). Đây là một cơ chế được thiết kế để người lao động vừa làm việc tại Nhật vừa tích lũy kỹ năng, và từ đó có thể chuyển tiếp một cách thuận lợi sang “Kỹ năng đặc định” sau này. Nỗ lực hằng ngày sẽ trực tiếp dẫn đến cuộc sống ổn định và cơ hội thăng tiến nghề nghiệp, vì vậy môi trường dành cho những bạn mong muốn phát triển tại Nhật Bản sẽ trở nên thuận lợi và an tâm hơn để thử thách bản thân.

Sự khác nhau giữa “Lao động đào tạo” và “Thực tập kỹ năng”

Đặc điểm lớn nhất của chế độ mới “Lao động đào tạo” là ngay từ đầu đã được thiết kế như một cơ chế hỗ trợ việc chuyển tiếp lên “Kỹ năng đặc định”. Trước đây, nội dung công việc có thể thay đổi, nhưng trong chế độ mới, kinh nghiệm hiện tại có thể được tận dụng trực tiếp cho bước tiếp theo. Những người mong muốn xây dựng sự nghiệp lâu dài, hoạt động ổn định trong cùng một lĩnh vực tại Nhật Bản sẽ có môi trường để thử thách mà không phải do dự.

Điểm chính của chế độ mới “Lao động đào tạo”

• Lộ trình thẳng tiến tới Kỹ năng đặc định
  Khi kết thúc thời gian lưu trú của Lao động đào tạo (nguyên tắc là 3 năm), doanh nghiệp có nghĩa vụ hỗ trợ sự phát triển của người lao động để có thể chuyển đổi suôn sẻ sang Kỹ năng đặc định số 1.

Chú trọng năng lực tiếng Nhật
Để có thể sống lâu dài và an toàn tại Nhật Bản, việc học tiếng Nhật một cách nghiêm túc được khuyến khích hơn bao giờ hết.

3. Ba điều kiện để chuyển từ Thực tập kỹ năng sang Kỹ năng đặc định

Để thực tập sinh kỹ năng hiện tại chuyển sang Kỹ năng đặc định số 1, cần đáp ứng 3 điều kiện sau.

Điều kiện 1: “Hoàn thành tốt” Thực tập kỹ năng số 2 hoặc số 3

Để thực tập sinh kỹ năng chuyển sang “Kỹ năng đặc định số 1”, bắt buộc phải “hoàn thành tốt” chương trình Thực tập kỹ năng số 2 hoặc số 3. Để được công nhận là “hoàn thành tốt”, cần đáp ứng các yêu cầu sau (3).

　● Điều kiện về thời gian hoàn thành
Hoàn thành chương trình thực tập kỹ năng (từ loại 1 đến loại 2) với tổng thời gian từ 2 năm 10 tháng trở lên.
※ Không được phép dừng giữa chừng kế hoạch thực tập để chuyển sang Kỹ năng đặc định.

　● Chứng minh trình độ kỹ năng (chỉ cần một trong hai)

　　○ Đỗ kỳ thi Kỹ năng bậc 3 hoặc kỳ thi đánh giá Thực tập kỹ năng tương đương (thực hành).

　　○ Có “Bản đánh giá thực tập sinh kỹ năng” do đơn vị thực hiện thực tập (doanh nghiệp tiếp nhận) lập, chứng minh việc tiếp thu kỹ năng là tốt.
　　※Trong một số trường hợp, có thể được miễn nộp bản đánh giá tùy theo nội dung hồ sơ đăng ký.

Điều kiện 2: Mối liên quan giữa ngành nghề và lĩnh vực Kỹ năng đặc định

Ngành nghề đã làm trong chương trình thực tập kỹ năng và lĩnh vực Kỹ năng đặc định dự định chuyển sang phải có “mối liên quan”. Dựa trên “bảng đối chiếu” do Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú công bố, “ngành nghề, công việc” trong chương trình Thực tập kỹ năng phải trùng khớp với “phân loại nghiệp vụ” của Kỹ năng đặc định.

Điều kiện 3: Điều kiện miễn thi kỹ năng và tiếng Nhật

Nếu đã hoàn thành tốt Thực tập kỹ năng số 2 (3 năm), khi chuyển sang “ngành nghề có liên quan”, sẽ được miễn cả kỳ thi tiếng Nhật và kỳ thi kỹ năng. Điều này là do kinh nghiệm làm việc 3 năm tại Nhật được xem là có giá trị tương đương với việc đỗ kỳ thi. Chính quy định miễn thi này là lý do lớn nhất khiến cơ chế chuyển đổi này được lựa chọn.

4. Quy trình thủ tục chuyển đổi và các giấy tờ cần thiết

Nguyên tắc quan trọng để hoàn tất việc chuyển đổi suôn sẻ là bắt đầu chuẩn bị từ 4 - 5 tháng trước khi hết hạn lưu trú hiện tại.

5 bước từ nộp đơn đến khi được cấp phép

1. Ký kết hợp đồng lao động
   Xác nhận điều kiện lao động mới theo diện Kỹ năng đặc định và ký hợp đồng với công ty.

2. Tham gia buổi hướng dẫn trước và khám sức khỏe
   Tham gia buổi hướng dẫn trực tiếp hoặc hướng dẫn trước về cách làm việc tại Nhật Bản. Ngoài ra, sẽ thực hiện khám sức khỏe theo các hạng mục được chỉ định.

3. Xác nhận kế hoạch hỗ trợ
   Kiểm tra “10 hạng mục hỗ trợ” để có thể yên tâm sinh sống tại Nhật Bản, bao gồm hướng dẫn sinh hoạt và nơi tư vấn.

4. Nộp đơn xin thay đổi tư cách lưu trú
   Nộp hồ sơ lên Cục Quản lý Xuất nhập cảnh để xin chuyển đổi tư cách lưu trú sang “Kỹ năng đặc định”.

5. Nhận thẻ lưu trú mới
   Sau khi được cấp phép, sẽ có thể nhận thẻ lưu trú mới. Từ đây, việc làm với tư cách “Kỹ năng đặc định” sẽ chính thức bắt đầu.

Các giấy tờ do bản thân chuẩn bị và các giấy tờ do công ty chuẩn bị

Do thủ tục chuyển sang Kỹ năng đặc định khá phức tạp, nên việc phối hợp với người phụ trách của công ty và “tổ chức hỗ trợ đăng ký” là chìa khóa để thực hiện thành công.

• Giấy tờ do bản thân chuẩn bị
  ○Bản sao thẻ lưu trú
  ○Bản sao hộ chiếu
  ○Sơ yếu lý lịch (ghi chính xác học vấn và quá trình làm việc)
  ○Giấy chứng nhận hoàn thành Thực tập kỹ năng số 2 (hoặc số 3) (hoặc bản đánh giá)
  ○Kết quả khám sức khỏe (đáp ứng các hạng mục kiểm tra được chỉ định)

• Giấy tờ do doanh nghiệp tiếp nhận (hoặc tổ chức hỗ trợ đăng ký) chuẩn bị
  ○Hợp đồng lao động Kỹ năng đặc định (ghi rõ lương, ngày nghỉ, thời gian làm việc, v.v.)
  ○Kế hoạch hỗ trợ người lao động nước ngoài diện Kỹ năng đặc định số 1 (Tài liệu chính thức tổng hợp việc hỗ trợ về công việc và cuộc sống tại Nhật Bản)
  ○Giấy chứng nhận liên quan đến tài chính và nộp thuế của doanh nghiệp (Tài liệu chứng minh công ty đang hoạt động ổn định)

Sử dụng biện pháp đặc biệt (hoạt động đặc định) trong trường hợp thời hạn lưu trú sắp hết hạn

Trong trường hợp muốn chuyển sang “Kỹ năng đặc định số 1” nhưng việc chuẩn bị hồ sơ mất thời gian và thời hạn lưu trú sắp hết, Cục Xuất nhập cảnh cho phép chuyển sang “Hoạt động đặc định (6 tháng, được phép làm việc)” (6). Từ tháng 1 năm 2024, thời hạn được cấp đã được kéo dài từ 4 tháng trước đây lên 6 tháng. Nhờ đó, có thể tiếp tục làm việc trong khi có thời gian dư dả để thực hiện thủ tục chuyển đổi một cách thoải mái hơn.
Tuy nhiên, để sử dụng biện pháp này, bắt buộc phải “đã đỗ kỳ thi kỹ năng và kỳ thi tiếng Nhật (hoặc là người đã hoàn thành tốt Thực tập kỹ năng số 2, v.v.)”.

5. Lợi ích và những điểm cần cân nhắc khi chuyển đổi

Việc chuyển sang “Kỹ năng đặc định” là một bước quan trọng, vừa mở rộng quyền lợi trong lao động tại Nhật Bản, vừa đi kèm với kỳ vọng về vai trò của một người lao động chuyên nghiệp.

Khả năng tăng lương và lưu trú dài hạn

Lợi ích lớn nhất của kỹ năng đặc định là giúp mở rộng các lựa chọn trong tương lai.

• Chuẩn hóa hệ thống tiền lương
  Áp dụng hệ thống tiền lương tương đương với người Nhật. Dựa trên nguyên tắc “cùng công việc, cùng mức lương”, bạn có thể nhận được mức thu nhập xứng đáng theo kỹ năng và kinh nghiệm.

• Lưu trú dài hạn và đưa gia đình sang cùng (Kỹ năng đặc định số 2)
  Khi nâng cấp lên Kỹ năng đặc định số 2, sẽ không còn giới hạn về việc gia hạn thời gian lưu trú. Ngoài ra, nếu đáp ứng đủ điều kiện, bạn sẽ được phép bảo lãnh vợ chồng và con cái sang Nhật Bản theo diện “đưa gia đình sang cùng”, từ đó có thể lập kế hoạch sinh sống lâu dài tại Nhật Bản.

Sự thay đổi về vai trò công việc và kỹ năng được yêu cầu

Sau khi chuyển sang Kỹ năng đặc định, bạn sẽ chuyển từ giai đoạn “học hỏi” của thực tập sinh kỹ năng sang vai trò nhân lực “có thể làm việc ngay” hỗ trợ tại hiện trường.

• Nâng cao kỹ năng và đào tạo người đi sau
  Không chỉ đảm nhận các công việc ở trình độ cao hơn, mà còn ngày càng có nhiều hơn trường hợp được kỳ vọng thể hiện vai trò lãnh đạo tại hiện trường, như hướng dẫn và đưa ra lời khuyên cho thực tập sinh kỹ năng, v.v.

• Năng lực giao tiếp ở trình độ cao
  Ngoài việc hiểu chính xác chỉ thị công việc, cần có khả năng tiếng Nhật thực tế hơn để phối hợp trơn tru tại nơi làm việc và truyền đạt ý kiến của bản thân một cách phù hợp.

• Năng lực quản lý cuộc sống một cách tự lập
  Là một thành viên của xã hội Nhật Bản, việc tuân thủ các quy định pháp luật, quản lý sức khỏe và quản lý tài chính hợp lý để sống tự lập sẽ được coi trọng hơn trước.

6. Các vấn đề thường gặp và cách xử lý

Trong quá trình làm thủ tục chuyển sang “Kỹ năng đặc định”, việc thiếu sót giấy tờ hoặc kiểm tra chưa đầy đủ có thể dẫn đến việc không được cấp tư cách lưu trú hoặc khó tiếp tục làm việc tại Nhật Bản. Để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ, hãy đặc biệt kiểm tra các nội dung quan trọng sau.

Quy định của nước sở tại và thủ tục về nước tạm thời

Đối với Kỹ năng đặc định, mỗi quốc gia sẽ có các quy định riêng. Tồn tại các thủ tục riêng biệt dựa trên “Thỏa thuận song phương (MOC)” khác nhau tùy theo từng quốc gia (7). Nếu quên điều này, có khả năng khi về nước, bạn sẽ không thể quay lại Nhật Bản.

• Đối với người Việt Nam: Đăng ký vào danh sách đề cử của DOLAB (Cục Quản lý Lao động Ngoài nước)
  Người mang quốc tịch Việt Nam cần được đưa vào “danh sách đề cử” của DOLAB và nhận được sự phê duyệt. Nếu không được đăng ký trong danh sách này, bạn sẽ không thể bắt đầu làm việc với tư cách Kỹ năng đặc định.

• Đối với người Philippines: Đăng ký với DMW (trước đây là POEA) và công chứng hợp đồng
  Người mang quốc tịch Philippines cần đăng ký với cơ quan chính phủ DMW. Ngoài ra, hợp đồng lao động cần được MWO (Bộ phận Lao động của Đại sứ quán Philippines tại Nhật Bản) thực hiện thủ tục hợp pháp hóa và công chứng.

• Đối với người Indonesia: Đăng ký vào “SISKOP2MI”
  Bắt buộc phải đăng ký vào hệ thống quản lý của chính phủ Indonesia “SISKOP2MI”. Nếu chưa hoàn tất đăng ký mà về nước tạm thời, đã có trường hợp bị từ chối tái nhập cảnh Nhật Bản tại sân bay ở nước sở tại. Trước khi về nước nghỉ phép, v.v. hãy chắc chắn phải kiểm tra tình trạng đăng ký.

Nơi tư vấn khi gặp khó khăn và hệ thống hỗ trợ

Khi phát sinh vấn đề về điều kiện làm việc hoặc quan hệ con người, trước tiên hãy trao đổi với “tổ chức hỗ trợ đăng ký” nơi có nghĩa vụ hỗ trợ bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của bạn. Ngoài ra, “nghiệp đoàn giám sát quản lý” hiểu rõ quá trình trước đó, và “tổ chức phái cử” tại nước sở tại cũng là những đầu mối có thể đưa ra tư vấn và hỗ trợ phù hợp. Các cơ quan này là những đơn vị tư vấn chuyên môn được nhà nước công nhận để giúp bạn yên tâm làm việc tại Nhật Bản, vì vậy điều quan trọng là không nên tự chịu đựng một mình mà hãy nhanh chóng liên hệ khi cần thiết.

7. Tóm tắt

Việc chuyển từ Thực tập kỹ năng sang Kỹ năng đặc định là cơ hội lớn để xây dựng sự nghiệp lâu dài tại Nhật Bản. Tuy nhiên, cùng với việc chuyển sang chế độ mới “Lao động đào tạo” theo thay đổi pháp luật, cũng như các thủ tục phức tạp khác nhau tùy theo quốc gia xuất thân, ngày càng có nhiều tình huống đòi hỏi kiến thức và cách xử lý chính xác. Để đảm bảo việc làm tại Nhật Bản được ổn định, việc tuân thủ pháp luật và tiến hành thủ tục với sự hỗ trợ phù hợp là điều không thể thiếu.

CROSSY GLOBAL cung cấp các dịch vụ dành cho người tìm việc (lao động nước ngoài), bao gồm hỗ trợ các thủ tục phức tạp và các công việc hỗ trợ liên quan đến chế độ Kỹ năng đặc định và Lao động đào tạo ※1. Ngoài ra, chúng tôi cũng cung cấp dịch vụ (※2) dành cho các khách hàng doanh nghiệp như doanh nghiệp tiếp nhận đang cân nhắc sử dụng lao động nước ngoài, tổ chức hỗ trợ đăng ký, tổ chức hỗ trợ giám sát quản lý, và các cơ sở giáo dục (tổ chức phái cử), vì vậy xin vui lòng liên hệ để được tư vấn.

CROSSY GLOBAL hướng tới việc vận hành an toàn tuân thủ pháp luật và tạo ra cơ hội việc làm phù hợp không có sai lệch, góp phần xây dựng một xã hội thịnh vượng vượt qua biên giới quốc gia.

※1. Cổng thông tin dành cho người tìm việc (lao động nước ngoài):https://crossy-global.jobs

※2. Cổng thông tin dành cho doanh nghiệp (người dùng kinh doanh)　https://crossy-global.biz

8. Danh sách tài liệu tham khảo và nguồn trích dẫn

Bài viết này được xây dựng dựa trên các thông tin gốc mới nhất từ các cơ quan được công nhận dưới đây.

(1) Về việc bổ sung lĩnh vực áp dụng Kỹ năng đặc định số 2（Quyết định nội các ngày 09/06/2023)
https://www.moj.go.jp/isa/applications/ssw/03_00067.html

(2) Câu hỏi thường gặp (Q&A) về chế độ Kỹ năng đặc định
https://www.moj.go.jp/isa/content/930006254.pdf

(3) Sách hướng dẫn Kỹ năng đặc định
https://www.moj.go.jp/isa/content/930006033.pdf

(4) Tổng quan chế độ Lao động đào tạo và các luật liên quan.
https://www.moj.go.jp/isa/03_00163.html

(5) Tổng quan luật sửa đổi (thiết lập chế độ Lao động đào tạo, v.v.)
https://www.moj.go.jp/isa/content/001415280.pdf 

(6) Hoạt động đặc định liên quan đến Kỹ năng đặc định (trường hợp muốn chuyển sang “Kỹ năng đặc định số 1”)
https://www.moj.go.jp/isa/applications/ssw/10_00025.html

(7) Biên bản ghi nhớ hợp tác song phương liên quan đến Kỹ năng đặc định
https://www.moj.go.jp/isa/applications/ssw/nyuukokukanri05_00021.html