Chuyên mục | Tư cách lưu trú cần thiết để làm việc tại Nhật Bản

Chế độ “Kỹ năng đặc định” đang được chú ý như một giải pháp then chốt để giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng tại Nhật Bản. Kể từ khi được thành lập vào năm 2019, phạm vi áp dụng của chế độ này không ngừng mở rộng, và dự kiến từ năm 2027 sẽ bắt đầu chế độ mới “Lao động đào tạo”.

Bài viết này, dựa trên tài liệu của JITCO (Tổ chức Hợp tác Đào tạo Quốc tế), một tổ chức công ích trực thuộc Nội các Nhật Bản, và Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú, sẽ giải thích một cách toàn diện về cơ chế của chế độ Kỹ năng đặc định, các lợi ích, sự khác biệt so với Thực tập kỹ năng, cũng như triển vọng trong tương lai.

1. Kỹ năng đặc định là gì? Tư cách lưu trú dành cho nhân lực “có thể làm việc ngay” tại Nhật Bản

“Kỹ năng đặc định” là loại tư cách cư trú được thiết lập vào tháng 4 năm 2019 nhằm tiếp nhận người nước ngoài có trình độ chuyên môn và kỹ năng nhất định trong các lĩnh vực công nghiệp đang thiếu hụt lao động nghiêm trọng trong nước. Đặc điểm lớn nhất của chế độ này là yêu cầu nguồn nhân lực “có thể làm việc ngay”, tức là có thể phát huy năng lực tại hiện trường ngay từ ngày nhập cảnh.

Đối tượng là “16 lĩnh vực ngành nghề đặc định” đang thiếu nhân lực nghiêm trọng

Việc tiếp nhận lao động kỹ năng đặc định chỉ giới hạn trong các “lĩnh vực ngành nghề đặc định” được công nhận là vẫn khó đảm bảo nhân lực dù đã nỗ lực nâng cao năng suất và tuyển dụng trong nước. Theo quyết định của Nội các năm 2024, hiện có 16 lĩnh vực như sau.

1. Điều dưỡng

2. Vệ sinh tòa nhà

3. Ngành sản xuất sản phẩm công nghiệp (Trước đây: ngành sản xuất vật liệu tạo hình, máy móc công nghiệp và điện, điện tử, công nghệ thông tin)

4. Xây dựng

5. Đóng tàu và công nghiệp hàng hải

6. Bảo dưỡng sửa chữa ô tô

7. Hàng không

8. Lưu trú

9. Ngành vận tải đường bộ bằng ô tô (bổ sung mới)

10. Đường sắt (bổ sung mới)

11. Nông nghiệp

12. Ngư nghiệp

13. Sản xuất thực phẩm và đồ uống

14. Ngành dịch vụ ăn uống

15. Lâm nghiệp (bổ sung mới)

16. Ngành công nghiệp gỗ (bổ sung mới)

Việc bổ sung các ngành trước đây không thuộc diện như vận tải, đường sắt và lâm nghiệp cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình trạng thiếu lao động trên toàn xã hội Nhật Bản.

Nguồn nhân lực “có thể làm việc ngay” mà không cần đào tạo đặc biệt tại hiện trường

Trong khi Kỹ năng đặc định hướng đến chương trình “Thực tập kỹ năng” trước đây nhằm mục đích tiếp thu kỹ thuật tại Nhật Bản (đào tạo), thì “Kỹ năng đặc định” lại hướng tới “Nguồn lao động có thể làm việc ngay”. Vì vậy, để đạt được tư cách Kỹ năng đặc định số 1, người lao động phải vượt qua “Kỳ thi tiếng Nhật” và “Kỳ thi kỹ năng” do từng ngành quy định, đồng thời chứng minh có khả năng thực hiện công việc.

2. Sự khác nhau giữa “Kỹ năng đặc định” và “Thực tập kỹ năng”: 3 điểm khác nhau quan trọng mà doanh nghiệp và người nước ngoài cần biết

“Kỹ năng đặc định” và “Thực tập sinh kỹ năng” thường bị nhầm lẫn với nhau, nhưng về bản chất nền tảng của hai chế độ này là hoàn toàn khác nhau.

Sự khác nhau về mục đích của chế độ (đóng góp quốc tế vs đảm bảo nguồn lao động)

• Thực tập sinh kỹ năng: Mục tiêu là “Hợp tác quốc tế và chuyển giao kỹ thuật”, giúp người lao động học kỹ năng tại Nhật rồi mang về nước mình để đóng góp vào phát triển kinh tế của quốc gia đó. Về mặt danh nghĩa, việc sử dụng chương trình này như một cách để bù đắp thiếu hụt lao động là bị cấm.

• Kỹ năng đặc định: Mục tiêu là “đảm bảo nguồn lao động” còn thiếu để duy trì các ngành công nghiệp của Nhật Bản. Về cả danh nghĩa lẫn thực tế, đây là việc tiếp nhận với tư cách “người làm việc”.

Mức độ tự do chuyển việc (chuyển công ty) và tính linh hoạt trong sự nghiệp

• Thực tập kỹ năng: Về nguyên tắc, không được phép chuyển việc (chuyển công ty). Người lao động phải làm việc tại cùng một nơi trong khoảng từ 1 đến 5 năm.

• Kỹ năng đặc định: Có thể chuyển việc trong cùng lĩnh vực (hoặc trong phạm vi công việc được công nhận là có tính tương đồng) thì có thể chuyển việc. Do bản thân người nước ngoài có quyền tự do lựa chọn nghề nghiệp, nên phía doanh nghiệp phải “xây dựng môi trường làm việc được lựa chọn”.
  
  

Mức lương và chế độ đãi ngộ ngang bằng với người Nhật

Trong chế độ Kỹ năng đặc định, pháp luật quy định hợp đồng lao động bắt buộc phải trả “mức lương bằng hoặc cao hơn người Nhật”. Trong khi Thực tập kỹ năng thường có mức lương gần mức tối thiểu, thì Kỹ năng đặc định được xem là lao động có kinh nghiệm và có chứng chỉ, nên xu hướng là mức lương cao hơn.

3. Mối liên hệ giữa “chế độ Lao động đào tạo” dự kiến bắt đầu năm 2027 và Kỹ năng đặc định

Hiện nay, Nhật Bản đang chuẩn bị bãi bỏ chế độ Thực tập kỹ năng và xây dựng một chế độ mới là “chế độ Lao động đào tạo”. Chế độ mới này thực thi từ ngày 1 tháng 4 năm 2027 và là cơ chế được xây dựng với tiền đề chuyển sang diện Kỹ năng đặc định.

Chuyển tiếp lên Kỹ năng đặc định số 1 và số 2 một cách thuận lợi

Chế độ Lao động đào tạo nhằm đào tạo kỹ năng và năng lực tiếng Nhật cần thiết cho Kỹ năng đặc định số 1 thông qua 3 năm làm việc.

• Lao động đào tạo (3 năm): Bắt đầu từ người chưa có kinh nghiệm và vừa làm vừa được đào tạo.

• Kỹ năng đặc định số 1: Sau khi hoàn thành chương trình Lao động đào tạo và vượt qua kỳ thi, sẽ chuyển sang tư cách này. Tổng thời gian lưu trú 5 năm.

• Kỹ năng đặc định số 2: Có được kỹ năng thành thạo và có thể hướng tới vĩnh trú.

Nhờ đó, đối với người lao động nước ngoài, con đường “làm việc lâu dài và xây dựng sự nghiệp tại Nhật Bản” trở nên rõ ràng hơn, đồng thời doanh nghiệp cũng có thể “duy trì việc tuyển dụng ổn định trong thời gian dài”.

4. Sự khác nhau giữa Kỹ năng đặc định số 1 và số 2 là gì? Tổng hợp điều kiện về việc đưa gia đình sang Nhật và thời gian lưu trú

Kỹ năng đặc định được chia thành 2 cấp độ là “số 1” và “số 2” tùy theo mức độ thành thạo kỹ năng.

Kỹ năng đặc định số 1: Giới hạn tối đa tổng cộng 5 năm và doanh nghiệp có nghĩa vụ hỗ trợ

Số 1 là giai đoạn có kỹ năng cơ bản để làm việc tại Nhật Bản. Có thể lưu trú tối đa 5 năm, nhưng doanh nghiệp (hoặc tổ chức hỗ trợ đăng ký) có nghĩa vụ thực hiện “10 hạng mục hỗ trợ” được quy định bởi pháp luật để giúp người nước ngoài sinh hoạt thuận lợi tại Nhật.

Kỹ năng đặc định số 2: Không giới hạn số lần gia hạn, được đưa gia đình sang cùng, và có con đường hướng tới tư cách vĩnh trú

Số 2 là tư cách dành cho những người có “kỹ năng thành thạo”, có thể được giao vai trò quản lý hoặc dẫn dắt tại hiện trường. Điểm khác biệt lớn so với số 1 là không có giới hạn về số lần gia hạn thời gian lưu trú, và nếu đáp ứng đủ điều kiện thì có thể sống cùng gia đình tại Nhật Bản. Có thể định cư lâu dài và trong tương lai có thể xin tư cách vĩnh trú.

5. Hai cách để đạt Kỹ năng đặc định số 1: Con đường thi tuyển và con đường chuyển đổi

Để có tư cách lưu trú Kỹ năng đặc định, có 2 con đường chính.

Con đường 1: Thi đánh giá kỹ năng + Thi tiếng Nhật (JFT / JLPT)

Đây là con đường tiêu chuẩn cho người mới đến Nhật từ nước ngoài hoặc du học sinh tại Nhật muốn chuyển đổi tư cách.

• Kỳ thi kỹ năng: Kỳ thi kiểm tra kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn cần thiết để làm việc trong lĩnh vực ngành nghề mong muốn.

• Kỳ thi tiếng Nhật:  Cần đỗ “Kỳ thi tiếng Nhật cơ bản của Quỹ Giao lưu Quốc tế (JFT)” hoặc “Kỳ thi năng lực tiếng Nhật (JLPT) từ N4 trở lên”.

Con đường 2: Hoàn thành tốt Thực tập kỹ năng số 2 và chuyển đổi mà không cần thi.

Hình thức phổ biến nhất là chuyển tiếp từ Thực tập sinh kỹ năng sang.

• Nếu hoàn thành tốt Thực tập kỹ năng số 2※1.2. sẽ được miễn kỳ thi kỹ năng và kỳ thi tiếng Nhật.

※1. Đã hoàn thành hoặc đã trải qua ít nhất 2 năm 10 tháng của chương trình Thực tập kỹ năng.

※2. Đã đỗ Kỳ thi kỹ năng bậc 3, hoặc Kỳ thi đánh giá thực tập kỹ năng (phần thực hành), hoặc có bản đánh giá do đơn vị tiếp nhận thực tập xác nhận đã hoàn thành chương trình thực tập tốt.

Vì có thể tận dụng trực tiếp kinh nghiệm đã tích lũy trong thực tập nên đây là con đường có lợi cho cả doanh nghiệp và người lao động.

6. Vai trò của tổ chức hỗ trợ đăng ký và lợi ích khi ủy thác hỗ trợ

Doanh nghiệp tiếp nhận lao động Kỹ năng đặc định số 1 phải thực hiện nghĩa vụ hỗ trợ rất đầy đủ. Trường hợp doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tự thực hiện, thì “tổ chức hỗ trợ đăng ký” sẽ thay mặt thực hiện việc hỗ trợ đó.

“10 hạng mục hỗ trợ” bắt buộc đối với lao động nước ngoài diện số 1 là gì

Doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện các hỗ trợ sau đây.

1. Hướng dẫn trước: Giải thích điều kiện làm việc và thủ tục nhập cảnh.

2. Đưa đón khi nhập cảnh và xuất cảnh: Đón và tiễn tại sân bay.

3. Hỗ trợ đảm bảo nhà ở và các hợp đồng sinh hoạt: Hỗ trợ người bảo lãnh, mở tài khoản ngân hàng, đăng ký điện thoại, v.v.

4. Hướng dẫn đời sống: Giải thích quy tắc, phép lịch sự ở Nhật và cách sử dụng các dịch vụ công.

5. Hỗ trợ học tiếng Nhật: Hướng dẫn lớp học và cung cấp tài liệu học.

6. Hỗ trợ tư vấn và xử lý khiếu nại: Có bộ phận tư vấn bằng ngôn ngữ nước ngoài.

7. Hỗ trợ giao lưu với người Nhật: Hỗ trợ tham gia các hoạt động, sự kiện tại địa phương.

8. Hỗ trợ chuyển việc: Tìm nơi làm việc mới khi công ty phá sản, v.v.

9. Phỏng vấn định kỳ: Cứ 3 tháng kiểm tra tình hình từ 1 lần trở lên

10. Hỗ trợ và đi cùng khi làm thủ tục hành chính: Các thủ tục tại Cục Xuất nhập cảnh và chính quyền địa phương

Doanh nghiệp tự hỗ trợ (nội bộ tự làm) và ủy thác cho tổ chức hỗ trợ đăng ký, cái nào tốt hơn?

• Doanh nghiệp tự hỗ trợ: Không cần trả phí ủy thác cho tổ chức hỗ trợ đăng ký, nhưng cần bố trí nhân sự biết ngoại ngữ và có kiến thức, kinh nghiệm xử lý lượng lớn hồ sơ thủ tục.

• Ủy thác: Có thể giao cho tổ chức hỗ trợ đăng ký có chuyên môn thực hiện hỗ trợ, giúp doanh nghiệp tập trung vào công việc cốt lõi. Một lợi ích lớn khác là có thể tránh được rủi ro vi phạm Luật Quản lý Xuất nhập cảnh.

7. Câu hỏi thường gặp

【Câu hỏi thường gặp dành cho doanh nghiệp】

Q1. Nếu muốn tuyển dụng lao động Kỹ năng đặc định qua CROSSY GLOBAL thì cần bắt đầu từ đâu?
A1. Trước tiên vui lòng tạo tài khoản công ty tại [màn hình đăng nhập (trang dành cho doanh nghiệp)]. Sau đó, khi quý công ty hoàn tất việc cung cấp thông tin doanh nghiệp và xây dựng bản mô tả tuyển dụng, bộ phận phụ trách của chúng tôi sẽ bắt đầu hỗ trợ cụ thể, bao gồm cả việc giới thiệu các tổ chức hỗ trợ.

Q2. Có những ứng viên như thế nào đăng ký?
A2. Không chỉ có những người đã đáp ứng đủ điều kiện của tư cách Kỹ năng đặc định, mà còn có các ứng viên đang học tiếng Nhật và những người có mong muốn mạnh mẽ được làm việc và sinh sống tại Nhật Bản.

Q3. Quốc tịch của đối tượng tuyển dụng là những nước nào?
A3. Nhật Bản đã ký Bản ghi nhớ hợp tác song phương về chương trình Kỹ năng đặc định với 17 quốc gia sau.

Philippines, Campuchia, Nepal, Myanmar, Mông Cổ, Sri Lanka, Indonesia, Việt Nam, Bangladesh, Uzbekistan, Pakistan, Thái Lan, Ấn Độ, Malaysia, Lào, Kyrgyzstan, Tajikistan.

CROSSY GLOBAL cung cấp dịch vụ dành cho người mang quốc tịch Việt Nam và Indonesia (tính đến tháng 6 năm 2026).

Q4. Từ khi quyết định tuyển dụng đến khi nhập cảnh mất khoảng bao lâu?
A4. Thời gian cho đến khi tuyển dụng ước tính khoảng 4~5 tháng đối với Kỹ năng đặc định và 7~8 tháng đối với Thực tập kỹ năng. Do thủ tục mất thời gian, chúng tôi khuyến nghị nên lập kế hoạch tuyển dụng với thời gian dư dả.

【Câu hỏi thường gặp dành cho người tìm việc】 


Q1. Cần những kỳ thi nào để đạt Kỹ năng đặc định số 1?
A1. Kỳ thi kỹ năng theo từng ngành và kỳ thi tiếng Nhật (JLPT từ N4 trở lên hoặc JFT trình độ A2 trở lên).

Q2. Tôi đang làm việc tại Nhật theo diện Kỹ năng đặc định, tôi có thể chuyển sang ngành nghề khác với hiện tại được không?
A2. Có thể. Tuy nhiên, cần phải đỗ kỳ thi đánh giá của lĩnh vực muốn chuyển sang (Giấy chứng nhận).

8. Tóm tắt

Chế độ Kỹ năng đặc định là chế độ nhằm tiếp nhận lao động nước ngoài không phải với tư cách “Thực tập sinh”, mà với tư cách nguồn nhân lực “có thể làm việc ngay”, góp phần hỗ trợ các ngành công nghiệp của Nhật Bản. Trong bối cảnh chuẩn bị chuyển đổi sang chế độ Lao động đào tạo vào năm 2027, việc sử dụng nguồn nhân lực nước ngoài trong thời gian tới sẽ ngày càng trở nên không thể thiếu.

Việc hiểu đúng về chế độ và thực hiện hỗ trợ phù hợp không chỉ góp phần vào sự phát triển của doanh nghiệp mà còn là bước đầu tiên để Nhật Bản tiếp tục được lựa chọn như một thị trường lao động hấp dẫn.

Trong bối cảnh chế độ ngày càng trở nên phức tạp và đòi hỏi mức hỗ trợ chất lượng cao hơn, việc quản lý hiệu quả bằng hệ thống là điều không thể thiếu. CROSSY guGLOBAL là “nền tảng đáng tin cậy” kết nối doanh nghiệp và nguồn nhân lực nước ngoài, đồng thời hỗ trợ bằng công nghệ các thủ tục phức tạp và công tác hỗ trợ trong chế độ Kỹ năng đặc định.
Chúng tôi góp phần xây dựng một xã hội thịnh vượng vượt qua biên giới thông qua việc vận hành an toàn, tuân thủ pháp luật và tạo ra các cơ hội việc làm phù hợp, không có sai lệch nhu cầu. Các doanh nghiệp đang cân nhắc sử dụng nguồn nhân lực nước ngoài, cũng như những người tìm việc mơ ước được làm việc tại Nhật Bản, vui lòng liên hệ với CROSSY guGLOBAL để được tư vấn.

[Nguồn trích dẫn / tham khảo]

1. JITCO Tổ chức hợp tác nhân lực quốc tế “Tư cách lưu trú “Kỹ năng đặc định” là gì?”

2. Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú “Chế độ Kỹ năng đặc định (dành cho cơ quan tiếp nhận)”

3. Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú “Chế độ kỹ năng đặc định (dành cho người nước ngoài)”